Plani i biznesit është një dokument që përkthen një ide në numra, afate dhe përgjegjësi. Nuk është ushtrim letrar dhe nuk vlerësohet nga gjatësia. Vlerësohet nga një pyetje e vetme: a mbyllen numrat? Nëse pas dyzet faqesh askush nuk e di sa klientë duhen në muaj që biznesi të mbulojë kostot, dokumenti ka dështuar.
Në tregjet shqipfolëse plani i biznesit shpesh keqkuptohet si formalitet për bankën ose për një aplikim granti. Ky keqkuptim kushton. Një pjesë e mirë e bizneseve që mbyllen brenda dy vjetëve nuk dështojnë sepse ideja ishte e keqe, por sepse askush nuk kishte llogaritur paraprakisht sa muaj do të digjnin para përpara se të arrinin ekuilibrin.
Për çfarë shërben realisht
Plani ka tre funksione të ndara. I pari është testimi: ju detyron të shkruani supozimet dhe të shihni cilat prej tyre janë fantazi. I dyti është komunikimi: bankierit, investitorit ose ortakut i jep një bazë të përbashkët. I treti është drejtimi: pas hapjes, plani bëhet pika e krahasimit mes asaj që prisnit dhe asaj që po ndodh.
- Testim i supozimeve financiare para se të angazhoni kapitalin
- Dokument reference për bankën, mikrofinancën ose investitorin
- Bazë për ndarjen e roleve dhe përqindjeve mes ortakëve
- Kërkesë formale në shumicën e skemave të granteve
- Standard krahasimi muaj pas muaji pas hapjes
Tre tipat e planit dhe kur përdoret secili
Nuk ekziston një format i vetëm. Formati diktohet nga lexuesi. Një plan i shkruar për një bankë në Prishtinë dhe një plan i shkruar për vete kanë të njëjtat numra, por peshë krejt tjetër te seksionet përshkruese.
| Tipi | Gjatësia | Për kë | Fokusi kryesor |
|---|---|---|---|
| Plan i shkurtër (lean) | 2-4 faqe | Për vete dhe ortakët | Supozimet, kostot, pika e barazimit |
| Plan i plotë | 20-35 faqe | Bankë, mikrofinancë, grant | Tregu, financat trevjeçare, garancitë |
| Plan investimi | 15-25 faqe + pitch | Investitor privat, fond | Madhësia e tregut, skalimi, dalja |
Nëse jeni në fillim, filloni me versionin e shkurtër. Shumica e njerëzve humbin dy javë duke lustruar një dokument tridhjetëfaqësh për një ide që bie poshtë në momentin që llogaritet qiraja mujore krahas marzhit real.
Çfarë e bën një plan të besueshëm
Besueshmëria vjen nga burimi i numrave, jo nga siguria me të cilën shkruhen. Nëse thoni se do të shërbeni 120 kafe në ditë, duhet të tregoni ku e keni matur këtë: numërim këmbësorësh para lokalit në tri ditë të ndryshme, të dhëna nga një lokal i ngjashëm, ose oferta konkrete nga furnitorët.
- 1Çdo shifër kryesore ka një burim të shkruar pranë saj
- 2Të ardhurat ndërtohen nga poshtë-lart: klientë × frekuencë × vlerë mesatare
- 3Kostot fikse dhe të ndryshueshme janë të ndara qartë
- 4Ka një skenar pesimist, jo vetëm atë optimist
- 5Rrjedha e parasë është mujore për vitin e parë, jo vjetore
Gabimi më i shpeshtë: të ardhurat nga lart-poshtë
Fraza "tregu është 50 milionë euro dhe ne do të marrim 1%" nuk është parashikim, është dëshirë. Një plan serioz ndërtohet nga poshtë: sa klientë mund t’i shërbeni fizikisht në ditë, sa herë kthehen, sa lënë mesatarisht. Nëse ky ushtrim jep një shifër shumë më të vogël se ajo që ju duhet, problemi është modeli, jo plani.
Sa kohë duhet dhe sa kushton
Një plan i shkurtër i bërë me seriozitet merr dy deri tri ditë pune, ku pjesa më e madhe shkon në mbledhjen e ofertave dhe çmimeve reale, jo në shkrim. Një plan i plotë për bankë merr një deri dy javë. Nëse e porositni te një konsulent në Prishtinë ose Tiranë, çmimet ndryshojnë ndjeshëm sipas kompleksitetit dhe sektorit, prandaj kërkoni gjithmonë të shihni një shembull të mëparshëm para se të paguani.
Kërkesat për dokumentacionin që shoqëron planin ndryshojnë nga institucioni në institucion dhe përditësohen shpesh. Para se të dorëzoni, verifikoni listën aktuale drejtpërdrejt te banka, te ARBK (Agjencia e Regjistrimit të Bizneseve në Kosovë) ose te QKB (Qendra Kombëtare e Biznesit) në Shqipëri.
Kur plani nuk ju duhet
Nëse po testoni një shërbim freelance me zero investim fillestar, një plan i plotë është humbje kohe. Ju duhet vetëm një faqe: kush paguan, sa paguan, sa kushton t’i gjeni. Plani i plotë bëhet i nevojshëm në momentin kur futni kapital të huaj, merrni me qira një hapësirë, punësoni dikë ose blini pajisje që nuk i shisni dot lehtë.
- Investim fillestar mbi 5.000 euro: plan i shkruar është i domosdoshëm
- Kontratë qiraje mbi 12 muaj: llogarisni pikën e barazimit para nënshkrimit
- Ortakëri: shkruani ndarjen e roleve dhe të fitimit para se të filloni
- Kredi ose grant: plan i plotë me pasqyra financiare
Në fund, vlera e planit matet nga vendimet që ju ndihmon të merrni. Nëse pas shkrimit ndryshoni lokacionin, ulni investimin fillestar ose hiqni dorë nga një ide e dobët, plani sapo ju ka kursyer para reale.
Pyetje të shpeshta
Sa faqe duhet të ketë një plan biznesi?
Nuk ka numër magjik. Për vete mjaftojnë 2-4 faqe. Për bankë ose grant, zakonisht 20-35 faqe përfshirë pasqyrat financiare dhe anekset. Gjatësia e tepërt shpesh fsheh mungesën e numrave konkretë.
A më duhet plan biznesi për të marrë kredi?
Në shumicën e rasteve po, sidomos për kredi investimi. Kërkesat ndryshojnë sipas bankës dhe shumës, prandaj pyetni degën përkatëse për listën e saktë përpara se të përgatisni dokumentin.
A mund ta shkruaj vetë pa përvojë financiare?
Po, nëse ndani punën në pjesë: fillimisht kostot fillestare, pastaj kostot mujore, pastaj të ardhurat nga poshtë-lart, dhe në fund pika e barazimit. Kalkulatorët e gatshëm e bëjnë pjesën aritmetike; ju duhet të siguroni çmimet reale.
Sa shpesh duhet përditësuar?
Në vitin e parë, çdo tremujor. Pas kësaj, një herë në vit ose sa herë ndryshon diçka thelbësore: lokacioni, çmimet e furnitorëve, ose struktura e ekipit.
Arben Krasniqi
Konsulent biznesi dhe financa
Mbi dhjetë vjet punë me biznese të vogla dhe të mesme në ndërtimin e planeve financiare, parashikimeve dhe dosjeve për financim bankar.
Përmbajtja ka karakter informativ dhe nuk zëvendëson këshillën ligjore, tatimore ose financiare. Verifikoni gjithmonë kushtet dhe afatet në burimin zyrtar. Politika jonë editoriale.
